Een betere wereld begint bij jezelf, toch?

In veel gevallen klopt dit, maar als het over je persoonlijke ontwikkeling gaat gek genoeg niet helemaal. We hebben namelijk veel minder controle over ons eigen gedrag dan vaak wordt voorgesteld. In de psychologie noemen we dat ook wel fundamentele attributiefout: als iemand anders iets stoms doet, dan schrijven we dat veel te snel toe aan de persoon zelf (‘wat een dommerik’), terwijl de werkelijke oorzaak vaak ligt in de situatie waarin iemand zich bevindt. Grappig genoeg werkt dit voor onszelf net andersom, als je zelf iets doms doet vind je jezelf geen dommerik maar lag het aan de omstandigheden.

Ja, natuurlijk heb je zelf ook invloed op je gedrag en keuzes die je maakt. En ja, voor een trainer of coach is dat het meest beïnvloedbare onderdeel dus logisch dat we daar veel aandacht aan geven. Maar daardoor verliezen we uit het oog dat er meer is dan dat. Gedrag komt dus niet alleen tot stand op basis van je persoonlijkheid, maar is ook onder invloed van de situaties waarin je terecht komt en de omgeving waarin je je bevindt (Bandura, 1978). Als je je gedrag wil veranderen, (of iemand daarbij helpt) is het dus belangrijk om ook naar de omgeving te kijken.

Ook bij zelfleiderschap is dat het geval (Bracht, Nieberle, & Dick, 2024). Omgevingsfactoren die vooral van belang blijken te zijn bij het laten zien van zelfleiderschap zijn:

• Autonomie, vrijheid om je eigen keuzes te maken t.a.v wat, hoe en waarom;

• Rolmodellen, andere mensen die veel zelfleiderschap laten zien en daarmee dienen als voorbeeld;

• Sociale steun, mensen die jou steunen in het stellen en behalen van jouw doelen;

• Feedback, mensen die je feedback geven t.a.v. jouw doelen;

• Psychologische veiligheid, de wetenschap dat je fouten mag maken.

  
  

Enerzijds is het dus belangrijk te weten dat de omgeving deze invloed op je gedrag uitoefent. Anderzijds, jij als volwassen persoon kan ook invloed op je omgeving uitoefenen. En daar komt de regie weer terug. Mijn punt is dus, dit moet je ook doen. Als je meer zelfleiderschap wil laten zien is het dus slim om te kijken in hoeverre jouw omgeving dit ondersteunt. Wanneer je merkt dat je omgeving op één of meer van de factoren hierboven niet of minder ondersteunend is, dan kun je stappen ondernemen om dit te verbeteren.

Stel, je ervaart niet zo veel autonomie in je dagelijks werk, dan zou je daarover in gesprek kunnen gaan met je leidinggevende om zo wat meer autonomie te krijgen. Je voelt al aan, dat zal niet altijd lukken, maar vaak ook wel. Als je omgeving niet voldoende ondersteunend is en niet voldoende is te beïnvloeden, dan zul je andere (soms pijnlijke) keuzes moeten gaan maken.

Wat in ieder geval echt niet verstandig is, is je zelfleiderschap proberen te vergroten in een omgeving die dat niet ondersteunt. Je gaat dan veel tijd en energie steken in iets waarvan je weet dat het niet gaat lukken. En dat is waarom het zo gevaarlijk is om alleen naar interne factoren te kijken.

Welke stappen kun je dus zetten om ook je omgeving bij je doelen te betrekken:

·         Uitzoeken welke omgevingsfactoren je gedrag beïnvloeden

·         Analyseren hoe dit uitpakt in jouw omgeving

·         Stappen zetten om je omgeving ten gunste te veranderen

Bracht, E., Nieberle, K., & Dick, R. v. (2024). It's not all about the self: Exploring the interplay between Self-leadership and the Social Work Environment. Journal of Change Management Vol. 24, pp. 177-203.

Bandura, A. (1978). The Self System in Reciprocal Determinism. American Psychologist.