Leiderschap kun je niet leren?

Kun je leiderschap leren, of niet? Deze vraag heb ik al vaak zien langskomen, en is voor mij als leiderschapscoach en -trainer natuurlijk bijzonder relevant. Eigenlijk zou het gek zijn als ik stel dat je leiderschap niet kan leren. Toch blijft dit een vraag waar ook ik regelmatig over nadenk. Want heel eerlijk, niet alles dat je als leider nodig hebt is zo makkelijk te leren.

Om de parallel met coaching te trekken, daar wordt gesteld dat je drie dingen nodig hebt om een goede coach te zijn: het coachproces; coachingsvaardigheden en je ‘manier van zijn’, je basishouding (Nieuwerburgh, 2020) (Rogers, 1980). Als je het mij vraagt zit het bij leiderschap hetzelfde, er is sprake van een proces van doelen stellen en nastreven en er zijn bepaalde vaardigheden voor nodig. Maar ook in leiderschap is een bepaalde basishouding van belang, en daar zit denk ik de kern van de vraag of leiderschap wel of niet te leren is. Het lijkt me bijna vanzelfsprekend dat je het proces en de vaardigheden prima kan leren, daar besteden we vooral in trainingen veel aandacht aan en daarvan zie je effect.

Toch blijven deze vaardigheden slechts een trucje, als het niet toegepast wordt vanuit de juiste basishouding. Je kan bijvoorbeeld leren om te luisteren, samenvatten en doorvragen of stiltes laten vallen in een gesprek. Toch zal dit je niet heel veel verder helpen als je niet echt nieuwsgierig bent naar wat de ander te vertellen heeft. Als je medewerkers laat meedenken zonder dat je echt bereid bent om mee te bewegen houdt het ook een eind op. Het loont dus bij leiderschapsontwikkeling om verder te kijken dan vaardigheden. Stel jezelf eens de vraag welke intentie er achter een vaardigheid schuil zou moeten gaan? En heb ik deze intentie ook echt? Hoe kijk ik eigenlijk naar mijn teamleden? Zijn dat noodzakelijke hulpmiddelen om mijn doel te bereiken, of zijn het autonome, professionele individuen met elk hun eigen waardevolle inzichten? Ben ik hier oprecht om deze mensen een stap verder te helpen?

En daar zit denk ik de gedachte dat je leiderschap niet kan ontwikkelen, omdat je die intentie, die houding nu eenmaal hebt of niet. Toch ben ik het daar ook weer niet helemaal mee eens. Je houding en intentie kun je namelijk best aanpassen door er goed over na te denken, je eigen overtuigingen boven tafel te krijgen en die kritisch te bevragen. Dat is een stuk lastiger en dieper werk dan vaardigheden aanleren, maar wat mij betreft zeer de moeite waard. In trainingen besteed ik hier daarom ook aandacht aan, naast de vaardigheden. Om hier verder mee te komen is coaching vaak nuttig omdat het diepgaandere persoonlijke reflectie vraagt die in coaching meer ruimte kan krijgen. Dus ja, leiderschap kun je leren, maar als je het goed wil doen vraagt dat wel diepgaandere reflectie. Zo blijf je niet hangen in trucjes leren, maar ontwikkel je echt leiderschap.

Nieuwerburgh, C. v. (2020). An introduction to coaching skills, a practical guide (3rd edition). London: Sage Publishing.

Rogers, C. (1980). A way of being. New York: Harper Collins.